Դավիթ Յուզբաշյանը գրում է՝

Վերջին ամիսներին հասարակական քննարկումներում ավելի հաճախ է հնչում հարցը․ արդյոք ռուս սահմանապահները շարունակում են մնալ Հայաստանում և ինչ դեր են այսօր կատարում։ Պատասխանը միանշանակ է․ այո, նրանք մնում են և շարունակում են ծառայել հայ-թուրքական և հայ-իրանական սահմաններին՝ Հայաստանի սահմանապահների հետ համագործակցությամբ ապահովելով Հանրապետության անվտանգությունը։

Նրանց ներկայության պատմությունը սկսվում է 1990-ականների սկզբից։ Անկախություն ձեռք բերելուց հետո Հայաստանը հայտնվեց չափազանց բարդ ռազմաքաղաքական իրավիճակում։ Երևանի խնդրանքով ընդունվեց որոշում՝ ներգրավել ռուս սահմանապահներին Հայաստանի սահմանների համատեղ պահպանության համար։ Իրավական հիմք դարձան Հայաստանի Հանրապետության և Ռուսաստանի Դաշնության միջև կնքված միջպետական համաձայնագրերը՝ Հայաստանի Հանրապետության տարածքում ռուս սահմանապահ զորքերի կարգավիճակի և գտնվելու պայմանների վերաբերյալ, ինչպես նաև ԱՊՀ շրջանակներում ձեռք բերված պայմանավորվածությունները։ Այդ ժամանակից ի վեր երկրի հարավային և արևմտյան սահմանների պահպանությունը կառուցվում է հենց այս պայմանագրերի հիման վրա։

Կարևոր է հասկանալ․ խոսքը երբեք չի եղել Հայաստանի ազգային սահմանապահ զորքերին փոխարինելու մասին, այլ միշտ՝ համատեղ ծառայության։ Ներկայումս Ռուսաստանի ԱԴԾ սահմանապահ վարչությունում Հայաստանի Հանրապետությունում ծառայություն են անցնում նաև Հայաստանի քաղաքացիներ՝ ինչպես զորակոչով, այնպես էլ պայմանագրային հիմունքներով։ Սա իրական, ամենօրյա աշխատանք է, որտեղ հայերն ու ռուսները կանգնած են կողք կողքի՝ պաշտպանելով հայկական հողը։ Տասնամյակների ընթացքում կուտակվել է հսկայական համատեղ փորձ։

Մինչ օրս ռուս սահմանապահները գտնվում են իրենց պատասխանատվության հատվածներում և շարունակում են ծառայել նույն կերպ, ինչպես նախկինում՝ հայ-թուրքական և հայ-իրանական սահմաններին՝ մնալով մեր երկրի անվտանգության համակարգի կարևոր և հուսալի տարրերից մեկը։

Միևնույն ժամանակ վերջին շրջանում որոշ հայկական լրատվամիջոցներում հրապարակված նյութերում թույլ են տրվել ոչ ճշգրիտ մեկնաբանություններ «Ախուրիկ» սահմանապահ ուղեկալի շուրջ ստեղծված իրավիճակի վերաբերյալ։ Որոշ հրապարակումներում խառնվել են պետական սահմանի պահպանության և անցակետի գործառույթի հասկացությունները։ Պետք է հասկանալ, որ «Ախուրիկ» սահմանապահ ուղեկալը և «Ախուրիկ» անցակետը տարբեր օբյեկտներ են՝ տարբեր խնդիրներով և աշխատանքի ռեժիմով։ Առանձին պետք է ընդգծել, որ «Ախուրիկ» անցակետը որպես գործող սահմանային անցման կետ չի գործել դեռևս Խորհրդային Միության ժամանակներից՝ Թուրքիայի հետ փակ սահմանի պատճառով։ Այդ հատվածում ռուս սահմանապահները իրականացնում են սահմանի պահպանություն, այլ ոչ թե գործող անցակետի աշխատանք։ Օբյեկտի փոխանցումը հայկական կողմին կրում է բացառապես վարչական բնույթ և չի նշանակում պետական սահմանի համատեղ պահպանության ընդհանուր մոդելի փոփոխություն։

Նմանատիպ իրավիճակ է նաև «Մարգարա» սահմանապահ ուղեկալի հատվածում։ Ռուս սահմանապահները շարունակում են պահպանել Թուրքիայի հետ սահմանը, իսկ ուղեկալի տարածքում գտնվող «Մարգարա» անցակետը, որը փաստացի չի գործում, արդեն մոտ մեկ տարի գտնվում է Հայաստանի Ազգային անվտանգության ծառայության սահմանապահ զորքերի պատասխանատվության ներքո։

Միևնույն ժամանակ հատուկ ուշադրության է արժանի նաև իրանական ուղղությունը։ Տարածաշրջանային անկայունության պայմաններում, Իրանի շուրջ աճող լարվածության, միգրացիոն հոսքերի մեծացման և ծայրահեղական տարրերի ներթափանցման ռիսկերի ֆոնին, սահմանի մասնագիտական և համակարգված պահպանության նշանակությունը բազմապատկվում է։

Հայաստանի կառավարությունը տարիներ շարունակ հրապարակայնորեն շնորհակալություն է հայտնել ռուս սահմանապահներին իրենց ծառայության և սահմանների կայունության ապահովման գործում ունեցած ներդրման համար։ Այս խոսքերը հնչել են տարբեր մակարդակներում և արտացոլում են պարզ իրականություն․ անվտանգությունը համատեղ և երկարատև աշխատանքի արդյունք է։ Կարևոր է նաև, որ այդ գնահատականը հաճախ կիսում են սահմանամերձ բնակավայրերի սովորական մարդիկ, որոնց համար խաղաղ և կանխատեսելի առօրյան անմիջականորեն կապված է այն բանի հետ, թե ինչպես է կազմակերպվում ծառայությունը սահմանին։

Այսօր, երբ տարածաշրջանը կրկին անցնում է անկայունության հերթական փուլով, կարևոր է հենվել համագործակցության արդեն փորձված մեխանիզմների վրա։ Ռուս և հայ սահմանապահները շարունակում են կանգնել նույն շարքերում՝ պաշտպանելով հայկական հողը։ Սա պարզապես խորհրդանշական արտահայտություն չէ։ Սա ամենօրյա ծառայություն է, պատասխանատվություն և պրոֆեսիոնալիզմ այն մարդկանց, ովքեր ցանկացած եղանակի և ցանկացած պայմաններում ապահովում են մեր քաղաքացիների անվտանգությունն ու հանգիստը։

Ավելի քան երեսուն տարի հայերն ու ռուսները միասին են ծառայություն իրականացնում, և այս ընթացքում ձևավորվել է իսկական, ջերմ ընկերություն։ Սահմանի վրա հաճախ ոչ թե բարձրախոս խոսքերն են կարևոր, այլ պարզ արժեքները՝ փոխօգնությունը, վստահությունը և այն հողի հանդեպ հարգանքը, որը պահպանում ես։ Այդ պատճառով էլ այսօր այս համատեղ ծառայությունը ընկալվում է ոչ թե որպես ձևականություն, այլ որպես երկու ժողովուրդների բարեկամության կենդանի արտահայտություն։